Klimatyzatory w biurze

W pewnej firmie pracownicy administracyjno-biurowi złożyli oficjalny wniosek do pracodawcy z prośbą o zakup klimatyzatorów do pomieszczeń pracy biurowej w związku z letnimi upałami. Co powinien zrobić ten pracodawca?



Pomieszczenia pracy i ich wyposażenie powinny zapewniać pracownikom bezpieczne oraz higieniczne warunki pracy (§ 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy - Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 z późn. zm.).

Pamiętaj, że zapewnienie w pomieszczeniach pracy odpowiedniej temperatury to jeden z elementów zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Przepisy nie określają jednak pojęcia odpowiedniej temperatury.

Odpowiednia temperatura w pomieszczeniach pracy

W pomieszczeniach pracy należy zapewnić temperaturę odpowiednią do wykonywanej pracy, nie niższą niż 14°C (287 K), chyba że nie pozwalają na to względy technologiczne. Natomiast w pomieszczeniach biurowych temperatura nie może być niższa niż 18°C (291 K).

Można uznać, że ustalone temperatury obliczeniowe ogrzewanych pomieszczeń - dla pomieszczeń biurowych 20°C - odpowiadają w przybliżeniu optymalnym temperaturom w pomieszczeniach, w tym pomieszczeniach pracy (§ 134 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie - Dz.U. nr 75, poz. 690 z późn. zm.).

Kiedy wniosek o zakup klimatyzatora jest uzasadniony?

Jeżeli temperatura w pomieszczeniach pracy biurowej znacząco przekracza optymalną temperaturę do pracy (czyli 20°C), to wniosek pracowników o podjęcie działań o jej obniżenie należy uznać za uzasadniony.

Pamiętaj, że pracodawca musi zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy przy wykorzystaniu osiągnięć nauki oraz techniki (art. 207 § 2 Kodeksu pracy). Dlatego przysługuje mu wybór sposobu realizacji obowiązku zapewnienia optymalnej temperatury w pomieszczeniach pracy.

Oświetlenie elektryczne

Złe oświetlenie, powodujące znużenie wzrokowe, jest pośrednią przyczyną ok. 20-30% wypadków w przemyśle! Ponadto oświetlenie jest jednym z ważniejszych czynników wpływających na wydajność pracy.


Oświetlenie elektryczne

Widzenie jest w dużym stopniu uzależnione od oświetlenia. Światło na stanowiskach pracy i w ich otoczeniu wpływa bezpośrednio na szybkość oraz pewność widzenia. Aby praca wzrokowa była optymalna i bezpieczna, stanowisko pracy musi być oświetlone w sposób zapewniający wygodę widzenia, czyli musi spełniać następujące warunki:

• zdolność rozróżniania szczegółów musi być pełna,
• spostrzeganie powinno być sprawne, pozbawione ryzyka dla człowieka,
• spostrzeganie nie może prowadzić do odczucia pewnej przykrości, niewygody i nadmiernego zmęczenia.

Niedostateczne oświetlenie miejsc pracy i wszelkich pomieszczeń umożliwia wprawdzie orientację oraz różne działania, jednak wymaga zwiększonego wysiłku wzrokowego i może być przyczyną zmęczenia oczu oraz zmęczenia nerwowego. Może być również przyczyną wypadków spowodowanych tym, że ludzie mogą nie zauważać danego zagrożenia lub nie doceniać jego niebezpieczeństwa.
Niezależnie od oświetlenia dziennego w pomieszczeniach pracy należy zapewnić oświetlenie elektryczne. Prawidłowe oświetlenie sztuczne wymaga w szczególności właściwego doboru lamp i opraw oraz odpowiedniej ich liczby, mocy, rozmieszczenia i wysokości zawieszenia, tak aby:

• uzyskać dostateczne natężenie oświetlenia,
• zachować równomierność oświetlenia w różnych miejscach i czasie,
• źródła światła nie oślepiały (należy ograniczyć olśnienie),
• cienie nie utrudniały widoczności,
• barwa światła i stopień zniekształcenia barw był odpowiedni,
• uzyskać pożądany rozkład luminacji,
• uzyskać odpowiedni stopień zabezpieczenia opraw przed oddziaływaniem środowiska.

Spełnienie tych warunków zależy nie tylko od dobrego zaprojektowania instalacji oświetleniowej, ale w dużym stopniu od odpowiedniej konserwacji urządzeń i pomieszczeń. Ponadto z upływem czasu jakość oświetlenia stale się pogarsza wskutek starzenia się źródeł światła, a w tym też ciemnienia baniek szklanych, zabrudzeń opraw, lamp, ścian i sufitów. Założenie podczas wymiany nieodpowiednich żarówek o mniejszej mocy jest częstym powodem pogorszenia się jakości oświetlenia.
W zależności od przeznaczenia oświetlenie sztuczne dzieli się na:
1) oświetlenie podstawowe:

• ogólne - jest to oświetlenie przestrzeni bez uwzględniania szczególnych wymagań dotyczących niektórych jej części (zalecane jest stosowanie oświetlenia ogólnego),
• miejscowe - jest to oświetlenie niektórych części przestrzeni (np. miejsc pracy z uwzględnieniem szczególnych potrzeb oświetleniowych w celu zwiększenia natężenia oświetlenia),
• złożone - jest to oświetlenie składające się z oświetlenia ogólnego i oświetlenia miejscowego;

2) oświetlenie awaryjne:

• bezpieczeństwa - rodzaj oświetlenia awaryjnego umożliwiający bezpieczne dokończenie, a w niektórych przypadkach kontynuację wykonywanych czynności,
• ewakuacyjne - rodzaj oświetlenia awaryjnego umożliwiający łatwe i pewne wyjście z budynku w czasie zaniku oświetlenia podstawowego.

Oświetlenie podstawowe
W pomieszczeniach pracy stosuje się w zasadzie oświetlenie ogólne i oświetlenie złożone. Zalecane jest stosowanie oświetlenia ogólnego lub złożonego w zakresie 200-750 lx, a samego złożonego - powyżej 750 lx.
Przy stosowaniu oświetlenia złożonego natężenie oświetlenia ogólnego w pomieszczeniu powinno stanowić co najmniej 1/5 natężenia oświetlenia złożonego.
W pomieszczeniu obsługi samochodów na stołach warsztatowych natężenie oświetlenia złożonego wynosi 500 lx. Dlatego natężenie oświetlenia ogólnego w tym pomieszczeniu nie może być mniejsze niż 100 lx.
Oświetlenie awaryjne
Oświetlenie awaryjne stosowane jest w pomieszczeniach i miejscach pracy, w których w razie awarii oświetlenia podstawowego mogą wystąpić zagrożenia zdrowia lub życia pracowników. W takich przypadkach pomieszczenia pracy należy zasilać z co najmniej 2 niezależnych, samoczynnie załączających się źródeł energii

Wentylacja i klimatyzacja pomieszczeń biurowych

Pomieszczenia pracy biurowej powinny być zabezpieczone przed niekontrolowaną emisją ciepła w drodze promieniowania, przewodzenia i konwekcji, a także napływem chłodnego powietrza z zewnątrz.

W pomieszczeniach takich powinna być zapewniona wymiana powietrza wynikająca z ich funkcjonalnych i użytkowych potrzeb, dostosowana do bilansu ciepła, wilgotności oraz występujących stałych i gazowych zanieczyszczeń (np. ozonem i tlenkami azotu w pomieszczeniach, w których eksploatowane są kserokopiarki).
Jednym z warunków spełnienia wspomnianych wymagań jest zapewnienie odpowiedniej wymiany powietrza przez zastosowanie właściwie dobranej i sprawnej wentylacji lub klimatyzacji.

Wentylacja i klimatyzacja pomieszczeń pracy biurowej

Wentylacja to proces usuwania z pomieszczeń zanieczyszczonego powietrza i dostarczania w jego miejsce powietrza świeżego.
Pamiętaj, że wentylowanie pomieszczeń jest konieczne, ponieważ powietrze we wszystkich pomieszczeniach, a więc i pracy biurowej, stale ulega zanieczyszczeniu.
Wentylacja naturalna
Wentylacja pomieszczeń może następować w sposób naturalny. Dzięki różnicy temperatury, a więc i gęstości powietrza wewnątrz oraz na zewnątrz budynku, jak również dzięki działaniu wiatru powietrze dostaje się do budynku przez nieszczelności w oknach i drzwiach lub przez specjalne nawiewniki, a wydostaje się przez kratki oraz kanały wentylacyjne.
Skuteczność wentylacji naturalnej zależy od warunków atmosferycznych, a więc zmienia się w ciągu roku.
Wentylacja mechaniczna
Wentylacja może także działać w sposób mechaniczny. Wymiana powietrza jest wtedy niezależna od jakichkolwiek wpływów atmosferycznych, a wymuszony przepływ powietrza uzyskuje się dzięki zastosowaniu wentylatora. Możliwe jest również poddanie powietrza obróbce przed wprowadzeniem go do pomieszczeń lub sieci, przez jego:

• ogrzanie,
• ochłodzenie,
• odpylenie,
• nawilżenie,
• osuszenie.

Klimatyzacja
Z kolei klimatyzacja to utrzymywanie odpowiednich warunków ciśnienia, temperatury, wilgotności oraz składu chemicznego powietrza wolnego od zanieczyszczeń w zamkniętych pomieszczeniach. Służą do tego specjalne urządzenia nazywane klimatyzatorami. Celem klimatyzacji jest zapewnienie właściwych warunków higienicznych i dobrego samopoczucia pracowników.
Wilgotność względna powietrza
Jednym z ważnych parametrów powietrza w środowisku pracy jest jego wilgotność względna, czyli stosunek ilości pary wodnej zawartej w powietrzu do ilości maksymalnej przy danej temperaturze. Wyrażona w procentach wilgotność względna powietrza wywiera duży wpływ na warunki pracy. Optymalne warunki wilgotności powietrza są zależne w dużym stopniu od temperatury otoczenia. Pracownik ma dobre samopoczucie, jeżeli w temperaturze:

• 18-20°C względna wilgotność powietrza wynosi 40-50%,
• 25°C względna wilgotność powietrza wynosi 35-40%.

Dopływ powietrza na stanowiskach pracy może być zapewniony w sposób naturalny przez kanały wentylacyjne, okna, drzwi. Optymalne prędkości ruchu powietrza wynoszą:

• w ciepłej porze roku od 0,2 do 0,5 m/s,
• w zimnej porze roku od 0,2 do 0,3 m/s.

Ruch powietrza w temperaturach niskich wzmaga uczucie zimna, w umiarkowanych powoduje pewne ochłodzenie. W temperaturach wysokich (powyżej 35°C) ruch powietrza nie przynosi pracownikom ulgi, ale zwiększa uczucie gorąca.
Wietrzenie pomieszczeń
Bardzo ważnym elementem wywołującym ruch powietrza jest wietrzenie pomieszczeń. Podczas wietrzenia pamiętaj, że:

• jednostronne wietrzenie pomieszczeń przynosi pożądane skutki, gdy głębokość pomieszczenia nie jest większa niż 8,5 m (wtedy wietrzenie jest wystarczające),
• okna wykorzystywane do wietrzenia powinny być wyposażone w lufciki lub mechanizm do ich uchylania (utrzymujący okno w stałej pozycji),
• przy sporadycznym wietrzeniu nie wolno dopuszczać do powstawania lokalnych przeciągów,
• świeże powietrze doprowadzane do stanowisk pracy przez system wentylacji powinno być zasysane z miejsc, w których powietrze nie jest zanieczyszczone.

W instalacjach wentylacyjnych i klimatyzacyjnych istnieją sprzyjające warunki do rozwoju chorobotwórczych bakterii Legionella, które mogą powodować chorobę zakaźną legionelozę, występującą pod postacią zachorowań grypopodobnych, a czasami śmiertelnego zapalenia płuc. Zachorowania następują, w przypadku gdy do układu oddechowego człowieka dostanie się aerozol wodno-powietrzny zawierający bakterie rodzaju Legionella (zwłaszcza Legionella pneumophila). Ryzyko zachorowania dotyczy wszystkich, choć szczególnie ludzi z obniżoną odpornością, palaczy, diabetyków.
Instalacje wentylacji i klimatyzacji występują bardzo często w budynkach użyteczności publicznej, w tym w budynkach biurowych. W przypadku pojawienia się bakterii Legionella powstaje więc jednoczesne zagrożenie dużej liczby ludzi. W związku z tym w wielu krajach legionelozę traktuje się jako zagrożenie zdrowia publicznego.
W Polsce nie były prowadzone szeroko zakrojone badania dotyczące obecności bakterii Legionella w instalacjach wentylacyjnych i klimatyzacyjnych. Nie wiadomo więc, jak często wywołuje ona zachorowania ludzi przebywających w pomieszczeniach klimatyzowanych. Z doświadczeń innych krajów wynika jednak, że zagrożenia są znaczne. Szczególne znaczenie dla zapewnienia wymagań higienicznych zapobiegających legionelozie należy przywiązywać do prawidłowej eksploatacji i konserwacji instalacji wentylacyjnych oraz klimatyzacyjnych, określając zakres, częstotliwość oraz sposób wykonywania i dokumentowania kontroli.
Podstawowe znaczenie w zapobieganiu ryzyku wystąpienia legionelozy związanej z instalacjami wentylacji i klimatyzacji ma utrzymywanie instalacji we właściwym stanie higienicznym oraz technicznym. Konieczne jest więc:

• przeprowadzanie okresowych kontroli stanu technicznego i czystości instalacji,
• konserwacja, naprawa lub wymiana uszkodzonych elementów instalacji,
• okresowe czyszczenie instalacji środkami mechanicznymi,
• właściwa, zgodna z zaleceniami producenta, eksploatacja,
• okresowe czyszczenie (dezynfekcja) instalacji środkami chemicznymi,
• kontrola jakości i uzdatnianie wody wykorzystywanej w instalacjach klimatyzacji do procesów przygotowania powietrza doprowadzanego do pomieszczeń.

Do dezynfekcji instalacji wentylacji i klimatyzacji zaleca się stosowanie biocydów, takich jak:

• czterorzędowe związki amoniowe,
• alkohole,
• halogeny,
• podchloryny,
• związki nadtlenowe,
• związki fenolowe,
• aldehydy,
• jodofory.

Aby zapobiec wzrostowi odporności bakterii, rodzaj stosowanych biocydów powinien być regularnie zmieniany, a wybór środka dezynfekcyjnego oraz jego stężenia dokonywany przez specjalistę ds. higieny. Środek dezynfekcyjny powinien mieć atest (np. Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - Państwowego Zakładu Higieny) z zaznaczeniem, że może być stosowany w instalacjach klimatyzacyjnych