Pomieszczenia
pracy biurowej powinny być zabezpieczone przed niekontrolowaną emisją ciepła w
drodze promieniowania, przewodzenia i konwekcji, a także napływem chłodnego
powietrza z zewnątrz.
W pomieszczeniach takich powinna być zapewniona wymiana powietrza wynikająca
z ich funkcjonalnych i użytkowych potrzeb, dostosowana do bilansu ciepła,
wilgotności oraz występujących stałych i gazowych zanieczyszczeń (np. ozonem i
tlenkami azotu w pomieszczeniach, w których eksploatowane są kserokopiarki).
Jednym z warunków spełnienia wspomnianych wymagań jest zapewnienie
odpowiedniej wymiany powietrza przez zastosowanie właściwie dobranej i sprawnej
wentylacji lub klimatyzacji.
Wentylacja i klimatyzacja pomieszczeń pracy
biurowej
Wentylacja
to proces usuwania z pomieszczeń zanieczyszczonego powietrza i dostarczania w
jego miejsce powietrza świeżego.
Pamiętaj, że wentylowanie pomieszczeń jest konieczne, ponieważ powietrze we
wszystkich pomieszczeniach, a więc i pracy biurowej, stale ulega
zanieczyszczeniu.
Wentylacja naturalna
Wentylacja pomieszczeń może następować w sposób naturalny. Dzięki różnicy
temperatury, a więc i gęstości powietrza wewnątrz oraz na zewnątrz budynku, jak
również dzięki działaniu wiatru powietrze dostaje się do budynku przez
nieszczelności w oknach i drzwiach lub przez specjalne nawiewniki, a wydostaje
się przez kratki oraz kanały wentylacyjne.
Skuteczność wentylacji naturalnej zależy od warunków atmosferycznych, a więc
zmienia się w ciągu roku.
Wentylacja mechaniczna
Wentylacja może także działać w sposób mechaniczny. Wymiana powietrza jest
wtedy niezależna od jakichkolwiek wpływów atmosferycznych, a wymuszony przepływ
powietrza uzyskuje się dzięki zastosowaniu wentylatora. Możliwe jest również
poddanie powietrza obróbce przed wprowadzeniem go do pomieszczeń lub sieci,
przez jego:
- ogrzanie,
- ochłodzenie,
- odpylenie,
- nawilżenie,
- osuszenie.
Klimatyzacja
Z kolei klimatyzacja to utrzymywanie odpowiednich warunków ciśnienia,
temperatury, wilgotności oraz składu chemicznego powietrza wolnego od
zanieczyszczeń w zamkniętych pomieszczeniach. Służą do tego specjalne urządzenia
nazywane klimatyzatorami. Celem klimatyzacji jest zapewnienie właściwych
warunków higienicznych i dobrego samopoczucia pracowników.
Wilgotność względna powietrza
Jednym z ważnych parametrów powietrza w środowisku pracy jest jego
wilgotność względna, czyli stosunek ilości pary wodnej zawartej
w powietrzu do ilości maksymalnej przy danej temperaturze. Wyrażona w
procentach wilgotność względna powietrza wywiera duży wpływ na warunki pracy.
Optymalne warunki wilgotności powietrza są zależne w dużym stopniu od
temperatury otoczenia. Pracownik ma dobre samopoczucie, jeżeli w
temperaturze:
- 18-20°C względna wilgotność powietrza wynosi 40-50%,
- 25°C względna wilgotność powietrza wynosi 35-40%.
Dopływ powietrza na stanowiskach pracy może być zapewniony w sposób naturalny
przez kanały wentylacyjne, okna, drzwi. Optymalne prędkości ruchu powietrza
wynoszą:
- w ciepłej porze roku od 0,2 do 0,5 m/s,
- w zimnej porze roku od 0,2 do 0,3 m/s.
Ruch powietrza w temperaturach niskich wzmaga uczucie zimna, w umiarkowanych
powoduje pewne ochłodzenie. W temperaturach wysokich (powyżej 35°C) ruch
powietrza nie przynosi pracownikom ulgi, ale zwiększa uczucie gorąca.
Wietrzenie pomieszczeń
Bardzo ważnym elementem wywołującym ruch powietrza jest wietrzenie
pomieszczeń. Podczas wietrzenia pamiętaj, że:
- jednostronne wietrzenie pomieszczeń przynosi pożądane skutki, gdy głębokość
pomieszczenia nie jest większa niż 8,5 m (wtedy wietrzenie jest wystarczające),
- okna wykorzystywane do wietrzenia powinny być wyposażone w lufciki lub
mechanizm do ich uchylania (utrzymujący okno w stałej pozycji),
- przy sporadycznym wietrzeniu nie wolno dopuszczać do powstawania lokalnych
przeciągów,
- świeże powietrze doprowadzane do stanowisk pracy przez system wentylacji
powinno być zasysane z miejsc, w których powietrze nie jest zanieczyszczone.
W instalacjach wentylacyjnych i klimatyzacyjnych istnieją sprzyjające warunki
do rozwoju chorobotwórczych bakterii Legionella, które mogą powodować
chorobę zakaźną legionelozę, występującą pod postacią zachorowań grypopodobnych,
a czasami śmiertelnego zapalenia płuc. Zachorowania następują, w przypadku gdy
do układu oddechowego człowieka dostanie się aerozol wodno-powietrzny
zawierający bakterie rodzaju Legionella (zwłaszcza Legionella
pneumophila). Ryzyko zachorowania dotyczy wszystkich, choć szczególnie ludzi
z obniżoną odpornością, palaczy, diabetyków.
Instalacje wentylacji i klimatyzacji występują bardzo często w budynkach
użyteczności publicznej, w tym w budynkach biurowych. W przypadku pojawienia się
bakterii Legionella powstaje więc jednoczesne zagrożenie dużej liczby
ludzi. W związku z tym w wielu krajach legionelozę traktuje się jako zagrożenie
zdrowia publicznego.
W Polsce nie były prowadzone szeroko zakrojone badania dotyczące obecności
bakterii Legionella w instalacjach wentylacyjnych i klimatyzacyjnych. Nie
wiadomo więc, jak często wywołuje ona zachorowania ludzi przebywających w
pomieszczeniach klimatyzowanych. Z doświadczeń innych krajów wynika jednak, że
zagrożenia są znaczne. Szczególne znaczenie dla zapewnienia wymagań
higienicznych zapobiegających legionelozie należy przywiązywać do prawidłowej
eksploatacji i konserwacji instalacji wentylacyjnych oraz klimatyzacyjnych,
określając zakres, częstotliwość oraz sposób wykonywania i dokumentowania
kontroli.
Podstawowe znaczenie w zapobieganiu ryzyku wystąpienia legionelozy związanej
z instalacjami wentylacji i klimatyzacji ma utrzymywanie instalacji we właściwym
stanie higienicznym oraz technicznym. Konieczne jest więc:
- przeprowadzanie okresowych kontroli stanu technicznego i czystości
instalacji,
- konserwacja, naprawa lub wymiana uszkodzonych elementów instalacji,
- okresowe czyszczenie instalacji środkami mechanicznymi,
- właściwa, zgodna z zaleceniami producenta, eksploatacja,
- okresowe czyszczenie (dezynfekcja) instalacji środkami chemicznymi,
- kontrola jakości i uzdatnianie wody wykorzystywanej w instalacjach
klimatyzacji do procesów przygotowania powietrza doprowadzanego do pomieszczeń.
Do dezynfekcji instalacji wentylacji i klimatyzacji zaleca się stosowanie
biocydów, takich jak:
- czterorzędowe związki amoniowe,
- alkohole,
- halogeny,
- podchloryny,
- związki nadtlenowe,
- związki fenolowe,
- aldehydy,
- jodofory.
Aby zapobiec wzrostowi odporności bakterii, rodzaj stosowanych biocydów
powinien być regularnie zmieniany, a wybór środka dezynfekcyjnego oraz jego
stężenia dokonywany przez specjalistę ds. higieny. Środek dezynfekcyjny powinien
mieć atest (np. Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - Państwowego Zakładu
Higieny) z zaznaczeniem, że może być stosowany w instalacjach klimatyzacyjnych
