Powstrzymanie się pracownika od wykonywania pracy

Spory między pracodawcą a pracownikiem, w związku z powstrzymaniem się od pracy ze względu na zły stan psychofizyczny, są rozstrzygane w sądzie.

Rozstrzygając takie sprawy, sąd rozpatruje indywidualnie każdy przypadek. Bierze wtedy m.in. pod uwagę, czy pracownik przed podjęciem decyzji o powstrzymaniu się od pracy ze względu na swoją sprawność psychofizyczną rozważył, czy nie dysponuje innymi środkami pozwalającymi zmniejszyć lub usunąć stan tej niesprawności.

Sytuacja taka może dotyczyć na przykład złej sprawności psychofizycznej w związku ze stresem lub kłopotami rodzinnymi. Nigdy zaś związanej na przykład z odurzeniem alkoholowym lub po zażyciu narkotyków.

Powstrzymanie się pracownika od wykonywania pracy


Każdy pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej. Prawo to przysługuje mu tylko w razie jednoczesnego spełnienia 2 warunków, mianowicie:

- gdy jego stan psychofizyczny nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy, 
- gdy jego stan psychofizyczny stwarza zagrożenie innych osób (zagrożenie to nie musi być zagrożeniem bezpośrednim). 
- Kierowca autobusu powstrzymuje się od wykonania swojej pracy (wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej) polegającej na prowadzeniu pojazdu z pasażerami. Powołuje się przy tym na fakt, że jego stan psychofizyczny stwarza zagrożenie dla innych osób. Ma rację. Nie jest to zagrożenie bezpośrednie, ale pośrednie. Kierowca przewiduje, że prowadząc autobus w takim stanie, w jakim się obecnie znajduje, mógłby spowodować wypadek, w którego wyniku mogłyby ucierpieć inne osoby.

Powstrzymanie się pracownika od wykonywania pracy jest dopuszczalne tylko po uprzednim zawiadomieniu o tym przełożonego.

Przepisy nie wymagają, aby zawiadomienie przełożonego przez pracownika o powstrzymaniu się od wykonywania pracy wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej musiało być dokonane w określony sposób.

Pracodawca może odmówić pracownikowi zgody na powstrzymanie się od wykonywania pracy ze względu na złą sprawność psychofizyczną. Ponosi jednak wtedy wszelkie konsekwencje takiej decyzji.

Pracownik powstrzymujący się od pracy ze względu na zły stan psychofizyczny nie ponosi konsekwencji w związku z powstrzymaniem się od pracy. Może jednak, w pewnych przypadkach (np. upojenia alkoholowego, zażycia środków odurzających), ponieść konsekwencje służbowe (dyscyplinarne) wcześniejszego doprowadzenia się do powstania niewłaściwego stanu zdrowia.

Wymuszona pozycja ciała kierowcy zawodowego

Wymuszona pozycja ciała to pozycja, która jest uwarunkowana miejscem wykonywania pracy albo czynnościami wykonywanymi podczas pracy. Dla kierowcy miejscem wykonywania pracy jest kabina pojazdu ze swoją ograniczoną przestrzenią, z zamontowanym w niej w określonym miejscu fotelem. Kierowca w czasie prowadzenia pojazdu musi znajdować się w określonym miejscu i przyjmować taką pozycję ciała, która umożliwi mu sięgnięcie do kierownicy, dźwigni i przełączników sterowania pojazdem, a także obserwację drogi z przodu, tyłu i boków pojazdu. Tak więc kierowca podczas jazdy nie może zmieniać pozycji ciała zgodnie ze swoimi upodobaniami czy subiektywnymi odczuciami, a jeżeli może to tylko w bardzo ograniczonym zakresie. Praca kierowcy zawodowego wymaga więc wymuszonej pozycji ciała.


Wymuszona pozycja ciała kierowcy zawodowego


Wymuszona pozycja ciała należy do grupy czynników uciążliwych, tj. takich, które nie stanową zagrożenia dla życia lub zdrowia człowieka, lecz utrudniają pracę lub przyczyniają się do obniżenia zdolności do wykonywania pracy lub wpływają na zmniejszenie jej wydajności. Im kabina kierowcy jest mniej ergonomiczna, czyli mniej dostosowana do możliwości człowieka (konkretnego kierowcy), tym praca jest bardziej uciążliwa. W zależności od poziomu oddziaływania, lub innych warunków, czynnik uciążliwy może stać się szkodliwym (choroby zawodowe kierowców), a w niektórych sytuacjach, powodując znaczne zmęczenie (a nawet bóle mięśni, niedokrwienie kończyn), może być pośrednią przyczyną uaktywnienia się czynnika niebezpiecznego.


Praca kierowców należy do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Obowiązujące przepisy nie zabraniają pracy w wymuszonej pozycji ciała - oprócz pracy młodocianych czy kobiet w ciąży. Natomiast mówią o tym, że pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom bezpieczeństwo i higienę pracy, w szczególności przez zapobieganie zagrożeniom związanym z wykonywaną pracą, właściwą organizację pracy, stosowanie koniecznych środków profilaktycznych oraz informowanie i szkolenie pracowników. Obowiązek ten powinien być realizowany na podstawie ogólnych zasad dotyczących zapobiegania wypadkom i chorobom związanym z pracą, w szczególności przez dostosowanie warunków i procesów pracy do możliwości pracownika z uwzględnieniem zmniejszania uciążliwości pracy, zwłaszcza pracy monotonnej i pracy w ustalonym z góry tempie oraz ograniczenie negatywnego wpływu takiej pracy na zdrowie pracowników


Biorąc pod uwagę fakt, że pracodawca nie ma bezpośredniego wpływu na możliwość zmiany warunków pracy kierowcy w konkretnej kabinie, można powiedzieć, że praca kierowcy w pozycji wymuszonej jest zgodna z przepisami. Pamiętaj jednak, że poprzez odpowiednie działania pracodawcy, takie jak zakupy pojazdów z kabinami i ich wyposażeniem o wysokim standardzie ergonomii, organizacja czasu pracy - stosowanie przerw w prowadzeniu pojazdu, niewymuszaniu czasów przejazdu, zapewnienie warunków do odpoczynku w trasie, okresowe badania lekarskie wraz z przestrzeganiem zaleceń lekarza - mogą znacznie zredukować uciążliwości związane z wymuszoną pozycją ciała, zmniejszyć ich negatywne skutki zdrowotne i poprawić bezpieczeństwo pracy.